Voeding & Gezondheid

Ultrabewerkt eten is misschien niet het probleem

· 5 min leestijd

Zakje chips, voorverpakte lasagne, een reep chocola: ultrabewerkt eten krijgt de laatste jaren de schuld van zo'n beetje alles, van gewichtstoename tot een snel verouderend brein. Een nieuwe Nederlandse studie zet daar nu een vraagteken bij. Onderzoekers van de Vrije Universiteit Amsterdam vonden geen verband tussen hoeveel ultrabewerkt voedsel je eet en hoe snel je cognitief achteruitgaat. Met ultrabewerkt bedoelen wetenschappers voedsel dat zo ver is bewerkt dat er nauwelijks nog iets van het oorspronkelijke ingrediënt over is, denk aan kant-en-klare sauzen, frisdrank, koek uit een pak en de meeste diepvriesmaaltijden.

Wat de onderzoekers precies deden

Het onderzoek, gepubliceerd in februari 2026 in het European Journal of Nutrition, gebruikte data van de Longitudinal Aging Study Amsterdam, afgekort LASA. Dat is een langlopende studie onder oudere Nederlanders. In totaal deden 1.371 deelnemers mee, met een gemiddelde leeftijd van 67,3 jaar. Iets meer dan de helft, 52,7 procent, was vrouw.

In 2014 en 2015 vulden de deelnemers een voedselvragenlijst in, waarmee de onderzoekers berekenden hoeveel ultrabewerkt voedsel ze aten. Gemiddeld maakte dat 20,1 procent van de dagelijkse voeding uit. De groep die het meest ultrabewerkt at, kwam uit op 33,3 procent, tegenover 9,9 procent bij de groep die het minst at. Daarna volgden de onderzoekers de cognitieve vermogens van de deelnemers tien jaar lang, met vier metingen tussen 2011 en 2022. Door de cognitie meerdere keren te testen in plaats van één enkele momentopname, konden de onderzoekers ook kijken of mensen die veel ultrabewerkt aten sneller achteruitgingen dan de rest, niet alleen of ze op één moment slechter scoorden.

Geen verband tussen patat uit de oven en een sneller verouderend brein

De conclusie van de onderzoekers, Chantal Buis, Mary Nicolaou, Marjolein Visser, Margreet Olthof en Hanneke Wijnhoven, is kort en krachtig: "We found no evidence of an association between total UPF intake and cognitive function." Ook bij een vergelijking tussen de groep met de hoogste en de laagste inname kwam er geen statistisch verband naar boven, niet voor geheugen, niet voor verwerkingssnelheid en niet voor algemene cognitie.

Dat is opvallend, want eerder onderzoek wees wel degelijk op een verband. Een Braziliaanse studie uit 2022 onder ruim 10.000 ambtenaren, gepubliceerd in JAMA Neurology, vond bij deelnemers met de hoogste inname van ultrabewerkt voedsel een 28 procent snellere achteruitgang van de algemene cognitie over een periode van gemiddeld acht jaar. De Amsterdamse onderzoekers vonden dat verband niet terug in hun eigen groep, wat laat zien dat de wetenschap op dit punt nog niet eensgezind is. Dat kan te maken hebben met verschillen tussen de onderzochte groepen: de Braziliaanse deelnemers hadden mogelijk een ander voedingspatroon en andere leefomstandigheden dan de Nederlandse ouderen uit de LASA-studie, en dat soort verschillen kunnen de uitkomst flink beïnvloeden.

Waarom de kwaliteit van je dieet toch belangrijker is

Gezondheidswetenschapper Hanneke Wijnhoven, een van de auteurs, verklaart het verschil deels uit hoe ruw het label "ultrabewerkt" eigenlijk is. Producten binnen diezelfde categorie kunnen qua voedingsstoffen enorm verschillen: een volkoren ontbijtgranenreep valt onder dezelfde noemer als een zak chips, terwijl ze voedingskundig weinig met elkaar gemeen hebben. Wijnhoven zegt: "Voor cognitieve gezondheid lijkt het belangrijker om te kijken naar de kwaliteit van het totale voedingspatroon." Dat sluit aan bij een eerdere studie binnen dezelfde LASA-groep, die wél een duidelijk verband vond tussen een gezonder voedingspatroon en minder cognitieve achteruitgang. Veel groente, fruit, volkorenproducten en onverzadigde vetten maakten daarbij het verschil, niet de mate van bewerking op zich. Een handvol volkoren crackers en een bak chips zijn allebei ultrabewerkt volgens de definitie, maar leveren je lichaam compleet andere dingen op.

Dit is geen vrijbrief voor de vriezer vol kant-en-klaarmaaltijden

Dat er geen verband werd gevonden met cognitieve achteruitgang, wil niet zeggen dat ultrabewerkt eten zomaar gezond is. Veel van die producten bevatten nu eenmaal veel suiker, zout of verzadigd vet, met alle gevolgen die dat heeft voor je hart en gewicht. Dat risico staat los van de vraag of je brein er sneller oud van wordt, en blijft dus gewoon bestaan. Wijnhoven adviseert dan ook niet om simpelweg alles te mijden met een lang ingrediëntenlijstje, maar om te investeren in gezonde keuzes: meer plantaardig, minder suikerhoudende drank en minder bewerkt vlees. Dat sluit mooi aan bij de nieuwe Schijf van Vijf, die net om diezelfde reden fors minder vlees aanraadt. Ook als je naar vezels in plaats van eiwitten kijkt, draait het uiteindelijk om hetzelfde: niet het label op de verpakking, maar wat er werkelijk in je dagelijkse voeding zit.

Wat je hier morgen mee kunt in je eigen keuken

Je hoeft dus niet elk kant-en-klaar sausje of elke conservenblik met argwaan te bekijken. Belangrijker is of je over de hele dag genoeg groente, volkoren granen en gezonde vetten binnenkrijgt, en of je dat aanvult met minder bewerkt vlees en minder suiker. Eet je toch wel eens een pizza uit de diepvries, dan maakt dat voor je brein waarschijnlijk minder uit dan hoe de rest van je week eruitziet. Benieuwd of timing ook invloed heeft op hoe je lichaam ouder wordt? Lees ook ons artikel over het tijdstip van je laatste maaltijd. Wil je de cijfers en methode van de studie zelf nalezen, dat kan via het volledige onderzoek op PubMed Central of via het nieuwsbericht van de VU.

S
Geschreven door Samira Benali Voeding redacteur

Samira studeerde voedingstechnologie aan de HAS Hogeschool en ontdekte tijdens haar studie dat de wetenschap achter voeding minstens zo fascinerend is als het koken zelf. Ze combineert die wetenschappelijke achtergrond met een oprechte liefde voor lekker eten en bewijst in elk artikel dat gezond koken niet saai, smakeloos of ingewikkeld hoeft te zijn. Haar Marokkaans-Nederlandse achtergrond geeft haar recepten en voedingsadviezen een eigen karakter, met kruiden en smaken die je niet in een standaard dieetboek vindt. Samira ergert zich aan voedingsmythes en pseudowetenschap en maakt er een sport van om die met feiten en humor te ontkrachten. Ze gelooft dat de sleutel tot gezond eten niet ligt in strenge regels maar in kennis, plezier en een goed gevulde kruidenla.